de alzheimerbus
onderzoek
Cijfers tonen aan dat 70% van de dementie patiënten thuis woont. 80% van de mantelzorgers is overspannen en voelt zich geïsoleerd.
tijdens een aantal dagen meelopen met de dagbesteding van een psychogeriatrische afdeling bleek dat Alzheimerpatienten schrikbarend weinig buiten komen. De grootste oorzaak hiervan is de hoge werkdruk van de verzorgers. Ook bij mensen die nog thuiswonen spelen tijdsdruk en veiligheid een grote rol.
Dit is buitengewoon betreurenswaardig omdat juist dynamische prikkels en daglicht de Alzheimerpatiënt helpen bij dag- en nacht oriëntatie en zelfs hersenactiviteit stimuleren.
De Alzheimerbus biedt uitkomst door middel van een ontspannend busritje. Mensen met of zonder Alzheimer kunnen tijdens de busrit lekker uit het raam staren, een dutje doen, of kletsen met mede-reizigers. Herkenningspunten in het landschap kunnen zelfs herinneringen opwekken. De Alzheimerbus maakt Alzheimer zichtbaar in de maatschappij, ontlast de mantelzorgers even van hun taak en biedt een ervaring die aansluit op de beleefwereld van Alzheimerpatiënten.
Een onderzoek naar de mogelijkheden..

grijze druk

Bron: PBL/CBS
Grijze druk geeft de verhouding aan tussen het aantal personen van 65 jaar en ouder en het aantal personen in de zogenaamde ‘productieve leeftijdsgroep’ van 20-64 jaar.

annek van der plaats

Bron tabellen: De wondere wereld van dementie, Anneke van der Plaats

lijn3210 sfeerbeeld3

REALITEITSZIN
Hoe ga je om met mensen die leiden aan geheugenverlies? Professionele verzorgers hanteren verschillende aanpakken die elkaar soms tegenspreken. Volgens ‘Reality Orientation Training’ (ROT) is het raadzaam om herinneringen te stimuleren. Dit zou oriëntatie en sociale interactie verbeteren. Maar anderzijds gaat ‘Validation therapie’ juist over de acceptatie van de beleefwereld van de Alzheimerpatient. Representaties van de realiteit in zorgcentra zoals een bushalte, treincoupé of een strand, geven de patiënten iets te doen, zonder zich gedwongen te voelen. Onrustig gedrag wordt zo voorkomen.
Afhankelijk van de fase van de ziekte hebben zintuiglijke prikkels een positief of negatief effect op het welzijn van de Alzheimerpatient. Geriater Anneke van der Plaats koppelt deze effecten aan hersenactiviteit. Hoe ervaart iemand de wereld om zich heen als betekenissen en herinneringen langzaam verloren gaan? Volgens Anneke van der Plaats moet de omgeving zoveel mogelijk aansluiten bij de beleefwereld van de Alzheimerpatient. Omdat veel patienten in het verleden leven, kan de omgeving volgens Anneke het beste een nabootsing zijn van vroeger.
Een juiste balans van prikkels is zeer belangrijk. Een Alzheimerpatient reageert niet alleen op wat hij ziet maar ook heel sterk op wat hij ruikt, voelt, hoort of proeft. Dynamische prikkels geven de patient het gevoel dat hij leeft. Warme materialen zoals hout hebben een positieve invloed op de tastzin.
Laten we de patiënt in zijn eigen realiteit of moeten we hem constant herinneren aan die van ons?

alzheimerbus maquettes

HAPTISCHE VORMGEVING
Om de dynamische busbeleving te optimaliseren moeten de zintuiglijke prikkels in de juiste balans zijn. Stoelen die schuin naar de ramen zijn gekeerd zorgen voor de beste visuele ervaring. Privé daklichten bieden een geborgen gevoel met royale daglichttoetreding. Een hoge rugleuning kan het besef dat mensen achter je langs lopen verminderen.
Maar waar liggen de grenzen van de busbeleving? Hoe ver kun je als ontwerper gaan zonder de betekenis van de bus te verliezen?

C:UsersGebruikerDesktopAfstudeer healthcarelijn 2030 gesche

C:UsersGebruikerDesktopAfstudeer healthcarelijn 2030 gesche

C:UsersGebruikerDesktopAfstudeer healthcarelijn 2030 gesche

SOCIAAL BEWUSTZIJN
Door het bewustzijn van Alzheimer in de samenleving te stimuleren, ontstaat meer begrip en kunnen mantelzorgers uit hun isolement komen. Een speciale Alzheimerbus kan hierbij helpen, maar kan ook juist het gat vergroten tussen Alzheimer- en niet-Alzheimerpatiënten. Een Alzheimerbus kan confronterend zijn, zeker voor mensen in de eerste fase van de ziekte.
Door binnen het businterieur te spelen met de manier waarop Alzheimerpatiënten en niet-Alzheimerpatiënten zich fysiek tot elkaar verhouden wordt onverwachte interactie gestimuleerd.
DIFFERENTIATIE
Door een grote diversiteit aan zitplekken te bieden kan iedere stoel zijn eigen zintuiglijke en sociale kwaliteiten krijgen. Dit draagt uit dat niet iedere Alzheimerpatiënt hetzelfde is. Omdat fysiek menselijk contact vaak als prettig wordt ervaren, is er de mogelijkheid om naast elkaar te zitten, maar ook om juist afstand te houden of zich zelfs totaal af te zonderen. Iedere plek heeft zijn eigen privé uitzicht en daklicht. Er zijn plekken waar je recht op kunt zitten en er zijn ligplekken om te doezelen of uit het dakraam te staren. Er is genoeg loopruimte voor begeleiders en verzorgers kunnen door kijkgaten in de rugleuningen een oogje in het zeil houden.
CONTRAST
Bij Alzheimerpatienten is het gevoel van diepte en herkenning aangetast. Een duidelijk kleurcontrast kan helpen bij de herkenning van objecten en betekenissen. De kleur zwart wordt vaak beschouwd als een gat, dit kan angstgevoelens en vreemd gedrag oproepen. In de Alzheimerbus is kleur gebruikt om begrenzingen aan te geven tussen de privé en de publieke ruimte, om zitvlakken aan te geven en om plaatsherkenning te stimuleren.
PARTICIPATIE
Alleen als we allemaal wat meer om elkaar gaan geven kunnen we de groeiende zorgkosten tot een halt roepen. Hiermee sluit ik aan bij ideeën van de participatiemaatschappij en de presentietheorie.
Deze fotoreportage ‘Theo en zijn stoel’ geeft de relatie tussen een Alzheimerpatient en zijn omgeving weer. De vertrouwde stoel staat symbool voor de beleefwereld van de Alzheimerpatient. Om te onderzoeken hoe medereizgers reageren op de stoel maakte ik een filmopname in een stadsbus.

bus1 bus9a thuis-krant verzorging5a-fixed verzoring-met-vignette2 thuis6

fotoreportage ‘theo en zijn stoel’ . regie: Naomi Cheung San, fotograaf: Martijn Evertse

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>